Menu

Plamka Mazurka

ptasie sprawy

Wpisy otagowane : krzyzowka

Czas krzyżówek

krogulec14
Znajomy odwiedził okolice Słońska. Był zachwycony obserwacją dzikich gęsi (było ich ostatnio około 140 000 osobników) i żurawi (około 14 000 osobników). Jednak widok myśliwego, który miał przytroczone do pasa dwie kaczki, zważył mu humor. Myśliwy był bardzo zadowolony, obdzwaniał znajomych z radosną wiadomością.

Ostatnio niemal każde moje wyjście nad wodę kończy się spotkaniem krzyżówek. Może nie powiem w których miejscach je widuję, bo a nuż jakiś przeczyta to myśliwy i pójdzie je zabijać. Mamy początek listopada i w najlepsze trwa zły dla tych ptaków okres polowań.

Ostatnie lata to dobry czas dla tych kaczek. Spotkamy je nad wszelkiego rodzaju zbiornikami wodnymi. Zasiedla nawet okresowe zabagnienia z pasem roślinności nadbrzeżnej. Liczebność jej stoi bardzo wysoko, szacowana jest na 180 - 320 powiedzmy, że par lęgowych. Zapewne spore znaczenie w tym wzroście ma fakt, że dostosowuje się z lęgami w krajobrazie rolniczym czy w miastach.
Pewnie taki stan rzeczy cieszy myśliwych. Jest bowiem czas krzyżówek!
Cyferki (i nie tylko) z: Biblioteka Monitoringu Środowiska 2018. GIOŚ, Warszawa 
 
Krzyzowka2
 
Krzyżówka (kaczor), fot Piotr Górny    www.piotr-gorny.pl 

Kaczka co szybko i wysoko latać potrafi

krogulec14
Krzyżówka może pozornie wydawać się nieco fajtłapowatym ptakiem. Nic bardziej mylnego. Choć warunkami fizycznymi raczej nie imponuje. Długość ciała jej ciała wynosi 50 - 63 centymetrów, rozpiętość skrzydeł 80 - 95 centymetrów, a waga 0,8 - 1,5 kilogramów. Duża różnica bierze się stąd, że samiec jest wyraźnie większy od samicy.
Gatunek odbywa 1 lęg w roku. Wyprowadza go od marca do lipca. Samica składa od 6 do 13 jaj, z których po 25 - 26 dniach inkubacji lęgną się pisklęta. Gniazdo umieszcza zwykle na ziemi, gdzie dobrze jest ukryte wśród roślinności. Czasem jednak samicę ponosi fantazja i umieszcza swoje lęgi na drzewach. W na przykład w starych gniazdach wron czy nawet bocianów. Nieraz adaptuje rosochate pnie czy dziuple. Nieraz gniazdo znajduje się dość daleko, nawet do 1 kilometra od wody.
Występuje u nas cały rok, choć część jest wędrowna. Przylatuje w lutym i marcu, odlatuje od sierpnia do listopada. Większość zimuje na większych rzekach i niezamarzających jeziorach, oraz na Bałtyku.
Odżywia się pokarmem roślinnym jak i drobnymi bezkręgowcami. Ptak wydobywający pokarm często zanurza charakterystycznie głowę wraz z szyją i unosi kuper do góry. Żeruje również na lądzie.
Krzyżówka w Polsce jest średnio licznym ptakiem lęgowym i najliczniejszą kaczką. Jej populacja oscyluje w granicach 200 000 - 300 000 par lęgowych Znacznie częściej występuje na pojezierzach niż w pozostałych częściach kraju. Od połowy sierpnia do 21 grudnia jest gatunkiem łownym.
Zimuje niekiedy wielkimi stadami. Wiosną i latem żerujące osobniki nie pozwalają się podejść bliżej niż na odległość kilkudziesięciu metrów. Jesienią, czyli w sezonie polowań, dystans ucieczki bywa znacznie większy. Sporo krzyżówek przenosi się w tym czasie w granice miast. W parkach miejskich natomiast krzyżówki robią wrażenie ptaków zupełnie oswojonych.
Potrafi bardzo szybko latać. Jak się dobrze rozpędzi to osiąga nawet 90 kilometrów na godzinę. Czasami, jak krzyżówkę poniesie fantazja, to wzbija się hen wysoko, wysoko. Jak przyjdzie ochota, to nawet na wysokość 6 400 metrów. Nie ukrywam, że robi to na mnie wielkie wrażenie, choć czasami wydaje mi się nieco fajtłapowata.

 Krzyzowka1

Krzyżówki, fot. Piotr Górny   piotr-gorny.pl

Nie tylko o nazwie krzyżówki

krogulec14

Zapewne wiecie, że jedną z bardzo istotnych dla mnie spraw dotyczących ptaków są ich nazwy. Zapewne dlatego co jakiś czas blubram na Wikipedię za szpecenie nazw ptaków dodatkiem "zwyczajny". Co nie oznacza, że Wikipedię nie lubię. Lubię, cenię, nie ukrywam, że wiele wątków do wpisów tu znalazłem. Ale te dudki, zimorodki i bieliki "zwyczajne" i tak mi się nie podobają.

O powstaniu nazwy krzyżówki nasz najwybitniejszy ornitolog, Jan Sokołowski, w "Ptakach ziem polski" napisał tak:

"Nazwa: krzyżówka pochodzi od kształtu sylwetki lecącego ptaka: linia wyciągniętej szyi i ciała wraz z linią skrzydeł układają się w krzyż. Kształt ten nie jest jednak charakterystyczny wyłącznie dla tego gatunku, gdyż bardzo podobną sylwetkę mają również inne gatunki kaczek, tracze i perkozy."
Nie ukrywam, że takie wyjaśnienie też mnie nie satysfakcjonuje. Wszak każdy lecący ptak ma te swoje linie wyciągniętej szyi i ciała, które przy linii skrzydeł tworzą krzyż.
 
Jednak obecny rok na blogu poświęcony jest nie nazwom ptaków, ale ich głosom, więc nie będę wydziwiał nad nazwą, ale przejdę do rzeczy. Chyba nie ma nikogo kto by nie znał charakterystycznego i donośnego, głosu samicy krzyżówki, ale i tak pozwolę sobie go przypomnieć. Myślę, że nie mieliśmy problemu w usłyszeniu głosu jej samca. O głosie krzyżówki (wówczas jeszcze "kaczki krzyżówki") cytowany już dzisiaj Jan Sokołowski napisał tak:

"Głos kaczki krzyżówki jest taki sam jak kaczki domowej. Kaczor odzywa się przytłumionym i ochrypłym "hre hre hre", a podczas toków wydaje cichy świst. Kaczka głośno kwacze szerokim tonem "kwaak kwaak"."

Wspomniana i chwalona Wikipedia też serwuje ciekawą historię na temat nazwy tego ptaka. Otóż samiec i samica zostały początkowo opisane jako dwa różne gatunki. On jako... "kaczka hodowana" (Anas boschas)! A ona natomiast jako... kaczka płaskonosa (Anas platyrhynchos)! Błąd dość szybko dostrzeżono i już po kilkudziesięciu latach obie płci mają taką samą nazwę:  (Anas platyrhynchos).

Nikt nie przejął się tym, że w Polsce nazwa "płaskonos" dotyczy zupełnie innej kaczki (Anas clypeata). Trochę przyprawy do tej zabawy dorzucają Rosjanie, u których krzyżówka nazywa się "kriakwa". W Polsce krakwa (Anas strepera), to zupełnie inny gatunek kaczki...

*          *          *

Źródło: Jan Sokołowski "Ptaki ziem polskich"

Wikipedia

Andrzej Kruszewicz "Ptaki Polski"

NSj8jArd6S0BFdJe1JFJdAyx490ZlUwLjY8cHP5H

Krzyżówki (z czaplami białymi), fot. Adam Fichna

Najliczniejsza z kaczek

krogulec14

Niedawno rozmawialiśmy o tym jak pomysłowe w wybieraniu miejsc na gniazda potrafią być bogatki. Na brak fantazji w wyborze ciekawych, z naszego punktu widzenia, miejsc na lęgi nie może uskarżać się krzyżówka. Stare gniazda wron, czy bociana, dziuple rosochatych pni to jedne z ciekawszych stanowisk lęgowych. Czasem, gdy przechodzi samą siebie, to wije gniazda na czyimś balkonie w centrach dużych miast, albo na... budowie autostrady.

Nad rzeczką opodal krzaczka
Mieszkała kaczka-dziwaczka,
Lecz zamiast trzymać się rzeczki
Robiła piesze wycieczki.

Jak widać Jan Brzechwa wyczuł fanaberie krzyżówki znakomicie.

-

Krzyżówka, jakkolwiek jest najliczniejszą z kaczek w kraju, to jako gatunek lęgowy jest jedynie średnio liczną w kraju i tylko lokalnie bywa liczna. Zdecydowanie najliczniejsza jej część zamieszkuje zachodnią część województwa zachodniopomorskiego. Najrzadziej występuje na obszarach ubogich w zbiorniki wody oraz w terenach górskich i wyżynnych, choć nawet w Tatrach Wysokich znajdują się jej izolowane stanowiska lęgowe.

Krzyżówka, co można zauważyć już po przeczytaniu wstępu, dobrze sobie radzi z dostosowaniem się do różnych środowisk. Najlepiej służą jej doliny rzek i tam też występuje w największych zagęszczeniach. Niekoniecznie sprawdza się to rzecz jasna na pojezierzach. W szerokich dolinach dużych rzek krzyżówka trzyma się zwykle małych lasków bądź śródpolnych zadrzewień, podczas gdy w innych warunkach tych niewielkich zadrzewień unika. Natomiast w terenach pozbawionych zbiorników wodnych preferuje ekstensywnie użytkowane łąki i pastwiska.

Średnie zagęszczenie tej kaczki w kraju wynosi 0,84 pary na kilometr kwadratowy. Lokalne zagęszczenia bywają znacznie większe. Populacja krzyżówki w Polsce oscyluje w granicach 230 000 -300 000 par lęgowych i jest stabilna. W zachodniej Europie nastąpił w ostatnim czasie duży wzrost (nawet o 50%) związany między innymi z introdukcją prowadzoną przez myśliwych. Warto zauważyć, że zwieksza się areał występowania krzyżówki, co zapewne wiąże się zajmowaniem środowisk przekształconych przez człowieka.

Wysokie zagęszczenia krzyżówki, takie jak na przykład nad dolną Wartą, uzależnione są od występowania siedlisk i bazy pokarmowej jednocześnie. Takimi miejscami są zalewowe doliny rzek, wspomniane już wilgotne łąki i pastwiska. Zabudowy rzek, osuszanie dolin czy przekształcanie łąk w grunty orne mogą mieć spory wpływ na ograniczenie liczebności krzyżówek. Kiedyś podobne miejsce rzecz miała się z gatunkami bardziej wymagającymi.

Bardzo mocno bazowałem na: Kuczyński L., Chylarecki P., 2012. "Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość środowiskowa, trendy." GIOŚ, Warszawa

DSC_1338x800

Krzyżówka, fot.Marcin Łukawski

Dzika kaczka

krogulec14

Chyba mało jest tak "pomysłowych", w wyborze miejsc na gniazda, gatunków ptaków jak krzyżówka. Zazwyczaj umieszcza je na ziemi, ukryte wśród roślinności. Gdy poniesie ją lekka fantazja, to zakłada je na drzewach, w starych gniazdach wron, w dziuplach rosochatych pni, nieraz dość daleko od wody. Często ostatnio wspominany na "Plamce mazurka" Taczanowski mówił o lęgach nawet na... stogach siana! Kiedy poniesie ją bardziej wybujała fantazja, to składa jaja w, niekoniecznie starym, gnieździe bociana, na czyimś balkonie czy na... budowie autostrady.

Za fantazję mamy czasem płacą stresem pisklęta, gdy do najbliższego zbiornika wodnego mają dobry kilometr drogi, a na drodze do niej mają do pokonania ruchliwe ulice.

Kiedyś była u nas przede wszystkim lęgowa. Przylatywała do nas w lutym i marcu, a odlatywała od sierpnia do listopada. W dość dużym stopniu zmieniliśmy ten jej zwyczaj, dokarmiając nieodpowiedzialnie chlebem w parkowych sadzawkach. Nieodpowiedzialnie bo chleb zawiera szkodliwe dla niej przyprawy i sól. Nieodpowiedzialnie, bo zazwyczaj dokarmiamy latem, gdy krzyżówka jedzenia ma w bród, a zimą gdy pomoc w dokarmianiu mogłaby się przydać, to w dużym stopniu zapominamy. 

Jest najliczniejszą kaczką w Polsce. Jej izolowane stanowiska znajdują się nawet w Tatrach Wysokich. Trzyma zwykle spory dystans przed człowiekiem, ale w parkach miejskich krzyżówka sprawia wrażenie ptaka zupełnie oswojonego. Jest protoplastą licznych ras kaczek domowych.

Każdy z nas widział, że krzyżówka lata szybko. Ale zapewne mało kto przypuszczałby, że potrafi wzbić się na wysokość aż 6 400 metrów nad ziemią!

Ładnych nazw doczekała się od gminu. Była pośród pospólstwa burką, kaczką dziką, krzyżówką, szarką i wielkochą. Nazwy biologów już tak bardzo mi się nie podobały. Krzyżówka była dla nich kaczką krakwą czyli pospolitą, kaczką nieroznakwą, kaczką pospolitą, czy też pospolitą kaczką.

Równie brzydką nazwę proponuje Wikipedia. Brzmi ona: kaczka krzyżówka.

 6m5KMjTsvvZJC0yl0yqlKsDg9RlzieXVFtHkxqfk

Krzyżówka z zimorodkiem, fot. Piotr Górny   www.birdwatching.pl/galerie-autorskie/2171-dzwoniec 

© Plamka Mazurka
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci