Menu

Plamka Mazurka

ptasie sprawy

Cztery oblicza "wróbla"

krogulec14
Z "Myślistwa ptaszego" przyszła pora na zaprezentowanie wróbla. Zadanie jest nieco trudne, gdyż pod hasłem "wróbl" znajdowało się w XVI wieku kilka gatunków ptaków.
*          *          *
 
"Wróbl browarny szarego pióra
Wróbl leśny szarego a czerwonego pióra
Wróbl trzciny szarego pióra
Wróbl drugi trzciny szarego a popielastego pióra
 
To prawie domowy, ale szkodnik wielki,
Nienayżrzy* go przeto człowiek wszelki.
Niemoc dziwną na Miesiące miewa,**
Nie trzeba pisać, każdy wie jak śpiewa.
 
Naprzód gdy owo przede żniwy, patrzay gdzieby były stada wróblów, a tam ustróż gumieńce, kędykolwiek przy drzewie iakim, abo też y przy płocie sypże im leda zboże tak że ie znęcisz, a tam postaw sieć iakąkolwiek, bądź ręczną, bądź połę, bądź taynik, abo pomek, bo to wszystko iedno, a tam ich dostaniesz, snadnie, także też y w gumniech. Dostaniech ich też y potrzaskiem.
*          *          *
 
Wróbel browarny, jestto domowego wróbla nazwisko, tego rodzaju co np. niemieckie Rauchsperling.
Wróbel leśny, jestto mazurek (Fringilla montana Lin.) którego Rzączyński i Klein, już leśnym, już polnym, już górnym wróblem, już mazurkiem nazywają.
Wróbel trzciny, jest gatunkiem poświerek Emberiza schoeniclus Lin. (Knapiusz ma to nazwisko pod Schoeniclus) Zoologia Kumel. i Górski przydaje temu ptakowi nazwisko popek, które jednak (jak wyżej pod gilem powiedzieliśmy) należy do gila.
Wróbel drugi trzciny jest chyba Emberiza passerina Gm. który pewnie znajduje się i w naszym kraju. Podług Bechsteina, ma on wspólne z poprzedzającym niemieckie nazwisko Rohrsperling.
U Kleina, nazwiska wróbel trzcinny i trzcinnik, przyznane są ptaszkowi Sylvia turdoides Mey. o którym już wyżej, pod trzcionkiem, mówiliśmy.
 
* T.J. nienawidzi.
** T. j. dziwną chorobę na zmianach księżyca miewa. Utrzymują powszechnie, że wróbel wielką chorobę miewa."
*          *          * 
 
Pierwsze dwa gatunki zgodnie z wyjaśnieniami księdza Antoniego Wagi, to wróbel i mazurek. Następny, podobno do tej pory popularnie nazywany w Niemczech wróblem wodnym, to potrzos. Ostatnim jest bodajże trzciniak.
Zadziwia mnie nieco niechęć Mateusza Cygańskiego do "prawdziwego" wróbla. Jak wiemy książkę swoją pisał w drugiej połowie XVI wieku, a w Wikipedii stoi, że... jeszcze na początku XVIII wieku gatunku tego jeszcze w Polsce nie znano!
Zagadka? Najwyraźniej tak. Jak uda mi się ją kiedyś rozwikłać, to będę miał dla Was następny ciekawy temat!
 
 Mateusz Cygański "Myślistwo Ptasze" redakcja ksiądz Antoni Waga 1842 Warszawa drukarnia Max Chmielewskiego
 
Wrobel3
 
Wróbel, fot. Piotr Górny   www.piotr-gorny.pl

Komentarze (3)

Dodaj komentarz
  • makroman

    "Popek" to słyszałem u nas na Pogórzu ale w odniesieniu do kopciuszka.
    Wróbel domowy przymigrował do "Korony" z Kresów, więc może to jest rozwiązanie zagadki?

  • stradovius

    To bardzo ciekawe, bo sam opowiadam zawsze, że w XVI w. wróbla w Polsce nie znano... hmmm

  • krogulec14

    Makroman, Stradovius, nie ukrywam, że historia wróbla mnie zainteresowała. Mam nadzieję, że prędzej czy później odnajdę odpowiedź na dzisiejszą zagadkę.

© Plamka Mazurka
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci